Wednesday, 1 May 2024

LAL KURA

 LAL KURA

29.4.2024


April ni 28, Bial inkhawmpui laia kan zirlai 14 na LALPA MI RUAT KURA tih hi zirlaibu pawn lama thil thlengte nen mithiamte thuziak hrang hrang rawn chungin heti hian i han sawi zau dawn teh ang. Thawnthu ngaihnawm a nihna piaha Lalpa remruat fel vel vek leh Isaia thu hrilhlawk mak lutuk hi he thil ka chhui chian chhan ber a ni.


Lal Kura hi Persia mi niin a pian hma aṭang hauhin chanchin a nei tawh. Tunlai Iran ram pum leh a chhehvel ram zau tak khu Midian lalram niin chumi chhugah chuan ram bial zimte Anshan ah BC 590 vel khan a lo piang a, a pa hi Cambyses-I niin a nu hi Mandanes a ni.


A nu pa chu Astyages niin a ni he Midian lal ram zautaka an lal a ni a, Kura hi lal tupa tihna a nih chu.


Midian lal Astyages chuan mumang neiin a mumangah chuan a fanu Mandanes chuan nau lo veiin tui tam tak a lo chhuak a, chu tui chuan a lalram chu a lo chim pil vek mai a, chu chuan lal Astyages chu timamgangin a fanu fa lo piang Agradates (Kura) chu a lalram tichhe tur tura ngaiin thah a duh ta a.


A sipai hotu pakhat Harpagus a hnenah naute chu thah turin a pe a, mahse Harpagus-a hian that ngam lovin lal bawngpu pakhat Mithradates-a hnenah thah turin a pe chhawng ve leh a, a ni pawh hian a that ngam chuang lo.


Mahse vanneih thlak takin bawngpu Mithradates te hian nau an chhiat hlauh mai a, an naute thi chu lal hnenah kengin "Hei nausen chu kan tihlum ta e" tiin lal thupek angin khamah an paih a, Agradates (hei hi lal chhungkaw hming a ni), a hnu a Cyrus (Kura) tih nita chu an fa angin an enkawl zui ta a ni.


Kura hi a tetlai aṭang renga naupang talent neiṭha tak a ni a, vawikhat chu an inkhualtelem-na ah lal lemah changin lal thuawihlo naupang pakhat chu a vaw hrep mai a, he naupang hi lal upate lam hnai a lo nih avangin lal beng a thleng ta a, hemi ṭuma chanchin an han zawhchian velna lamah hian Kura chu an lal ber Astyages-a tupa ngei kha a ni tih an hrechhuak ta a ni.


He mi ṭum hian mak tak maiin lal hian engtin a tizui ta biklo a, chumi aiah a sipai hotu Harpagus-a fapa chu thatin chawhmeh atan an chhum a, Harpagus-a hi chaw eiah sawmin sa chu an ei a, a tawpah a fapa lu chu ei turin a thlengah an chhawp ta mai a, mahse Harpagus-a hi insum hram hramin "Ka lal lawmna nih chuan a ṭha vek e" tiin a haw ta a ni.


Heta Harpagus-a haw ta hian Anshan khua ah zin nal nalin rawlthar talent nei ṭha tak Agradates/Cyrus/Kura chu hmu in a ma pu ngeiin a phiarruk dan leh thah tuma hma a lak dante chu a hrilh ta vek a, chutah chuan tlangval Kura (Persian hming chuan Kurush) chu thinrimin a pu lakah a hel ṭan ta a ni.


Anshan bial vela hnam hrang hrang inngeihlo tak tak te chu Kura chuan engtin tin emaw ho khawmin a pu Astyages-a laka hel turin a hmin thei ta mai a, hetih lai hian mak tak maiin Lal Astyages-a hian a tupa Kura leh a sipai fawmkhawmte bei turin a sipaihotu, a fapa a thahsak Harpagus-a ngei mai kha a tir mauh mai a, Harpagus-a hian lal Astyages chu phatsanin a sipai zawng zawng nen Kura hnenah rinawmna thu an tiam ta thut mai a, anni ho hian an lal Astyages a awmna khua Ectabana chu beiin awlsam tein an hneh a, Midia lalram chu titawpin Achaemenid lalram a din chho ṭan ta a ni.


Hetia lalram ropui tak a din takah chuan Lydia lal chuan Augupta nena ṭangrualin sakawr chungchuang sipai tam tak nen an rawn bei ta thut mai a, mahse Kura hian ngaihtuahna mak tak lo neiin ral hmatawngah Sanghawngsei eng emaw zat a lo dah a, chu chu sakawrten hlauin an chiai a, an miphurh sipai tam tak nen talbuaiin chutih lai tak chuan Kura sipaite chuan an lo bei a, harsalo te in Lydia lalram pawh hi a awp ta mai a ni.


A lalram a zauh belh takah chuan Kura tan chuan khatih laia Lalram ropui leh hmingthang ber Babulon lam hawi kha a tih leh tur chu a ni tawh mai!


Pathian remruatna fel zia hi helaiah hian a lang chiang hle. Khatia lal Kura a rawn chak chhoh deuh hma khan Babulon chu an lal ropui Nebukadnezzer-a hovin ropui takin an awm a, an chhehvel ramte hneh duai duain Judai ram pawh rawn runin an hneh a, Jerusalem temple pawh tichhe vekin Juda mipuite salah ah kai a, Babulon ram bakah hmun hrang hrangah Judate hi an tlandarh a ni.


Nebukadnezzer-a thih hnu ah Belsezzara-a rawn lalin ani hian Jerusalem Temble no thianghlim chu zu in nan a hmang vei a, Pathian thinrimin lal in bangah kut bungin thu a rawn ziak a "Mene mene tekel upharsin" tiin Babulon lalram tlukchhiat tur thu a rawn puang a nih kha.


Belsezaara hnu ah hian a fapa Nabonidus-a a lo lal ve a, a ni hi lal nep tak niin a mipuite nen an intithiamlo fo a, nawmchen bak ngaihsak lovin mipuiten an kham em em a ni. Chu hun harsa takah chuan an tan chhanchhuaktu, hnamdang lal, Lal Kura hi Pathian in a lo ruat reng a ni.


Lal Kura hova Babulon an hual hi a pui a sin aw.........


Babulon la tur chuan Euphrates lui lian tak daikai a ngai a, ral thuam nen, sakawr nen....sipai tan tih theih a nilo. Mahse Lal Kura hian ngaihdan mak tak neiin Babulon chu khawchhak lam aṭangin a hual a, Hmar lamah salho leh sipai eng emaw zat a ruka tirin anni hian Euphrates lui lian em em mai luan na tur kawng an lo lai ta ngat ngat mai a, tichuan Euphrates chu khawchhak lamah luan tirin siapiho chuan a lui kuang hmasa chu ngalrek chen vel leka daiin Babulon kulh kawngka bul an thleng thei ta a ni.


Kulh an va thlen hian beih hah pawh ngai lovin sipai leh mipuite chuan kawng an lo hawnsak hmiah mai a, an lal hrawn mek Nabonidus-a lak aṭanga chhanchhuaktu tur a ngaiin anlo lawm em em mai a, tichuan awlsam te in Babulon pawh chu a awp ta a, Babulon lalram ropui pawh a lo tluchhe ta a ni.


Zawlnei Isaia thu hrilhlawk mak zia chu le......


Isaia hi Lal Kura'n Babulon a hneh BC 539 hma kum 201-na, BC 740 ah kum 26 mi niin Pathian in zawlnei atan a ko a nih kha! Lal Kura hi kum 590 BC velah a piang a chhut a ni a, a pian hma kum 150 ah daih tawh khan Zawlnei Isaia hian a hming lamin Judate tana kawng kawngtu tur a nih thu a lo puang lawk dim diam tawh nia! Turu tak a ni.......kum 150 hnu a thil thleng tur tlangpui sawi chu nise a la ngaihthiam theih deuh a, hnamdang lal, a hming chat maia a lo sawilawk hi chu a mak em em ringawt mai a ni.


Isaia hian zawl thupuan a nei nual a, mahse Isua pian tur thu leh Lal Kura chungchang thu, kum 150 hmalam em em a lo sawi dik chat mai te hi chu : Pathian remruat a tih loh theih loh a, Engkimtithei Pathian a nih zia a lang chiang hle a ni.


Ezra bu kan en chuan Juda te tana kawng a hawnsak (Edict of restoration) leh saltang kir leh ten Jerusalem temple an siamṭhat leh dante kan hmu a, heng thute hi kum 150 hmalam khan miin lo sawi se......awih an tlem duh viauin ka ring!!!!! Persia sum bawm aṭanga Jerusalem temple sakna a sponsor dan leh saltang kir lehte tana an ṭhenawmten thilpek an pek tur thute nen lama a lo sawi lawk leh chu thu dikna Ezra bu a a lo lang leh chuai chuai maite hian Pathian ropui zia a lantir chiang ngawt mai.


Lei leh vana Pathian ropui ber nia kan Pathian a chhal lai reng pawh hian Lal Kura hian Babulon pathian Marduka-te pawh a hnualsuat chuang lova, a rorelna ah khan hnam hrang hrangte tihphung ngaihpawimawh sakin a hlutsak em em zel mai te kha ringlo mi, mahse Lalpa belruat (anointed) ngei a nihzia lantirtu a ni awm e.


Source : John Chhana, youtube vlawks


Chhiar peih tan chuan man hla tham tak a ni ang leee......

Thursday, 3 August 2023

ISUA HI THILSIAM A NI EM?

 ISUA HI THILSIAM A NI EM?


-Tlana Chongthu


Colossians 1:15 Ani chu hmuh theih loh Pathian anpui, thil siam zawng zawnga piang hmasa ber chu a ni a.


A chhanna chu : 'Ni lo e' tih a ni phawt. Mahse engvangin nge kan Bible ah ber hian tirhkoh Paula hian 'piang hmasa ber' a tih kher?


Helai Bible chang hi khawvel pawhin a buaipui ve fo a, sawifiahna pawh tam tak a awm. Chung zingah chuan sawifiah dan fuhlo (misinterpretation) a awm avangin mi tam tak a tihel a, Pathian nihna ah rinhlelhna nasa tak a siam fo reng a ni.


Kan trainingna ah khan sawifiahtuten an sawifiah tho na a, ziaka han chhiar hian a lo chian lehzual duh ṭhin avangin heti hian i'n sawi zui ve leh hram teh ang :


1. Bible ṭawngkam hi a hunlai mila sawifiah a nih loh chuan hriatthiam har a awm fo a. Kolossa mite hnena Paula sawi hunlai (AD 60-62) a Palestina ram leh Judate thil thlirdan mila Kolossa hi ziah a nih thu hre chunga chhiar chuan thil tam tak hi a fel nghal duakin htiatthiamna thuk zawk a awm thei a ni.


Paula kha Rom hovin manin lunginah an khung a, Kolossa lehkhathawn a ziah lai pawh hi tanina a awm lai a ni. 


Hetih lai hian Isua thihna kum tam a la liam lova, Kristian sakhuain Palestina leh Rom ram awp chhung a fan mek a nih kha.


Juda sakhua an fir em em reng a, mahse Rom rorelna hnuaia awm an nih avangin an duh angin an inlek thei tak tak chuang lo. Chuti chung chuan huvang an nei nasa a, Rom lakah pawh an hel fo a nih kha.


Isua pawh Juda tlangval a nih ve miau avangin a Pathianna thu ah pawh awih harsa khawpa sawifiah a ngai a, mahse a nihna hrechiang tawh vek vek chuan an thlah leh thei tawh lo. A hunlaia Palestina rama hnam lar ber Juda ho meuh pawhin an hai hial a nih kha!


Hetiang vel hi Kolossa lehkha thawn ziah lai boruak (context) chu a ni.


2. 'Piang hmasa ber' hi hriatthiam har kan tih lai kha a ni ta deuh a, heta Paula'n 'piang hmasa ber' a hman chhan chu : Juda hnam background aṭanga thil (Isua nihna chungnun zia) sawifiah a tum vang leh a lehkhathawn nate (Kolossa mite) kha Juda hnam an nih deuh vek vang a ni.


Juda danah chuan 'Fa tir' chanvo a sang hle a, rokhawm thu ah pawh a let hnih hial chang tur an ni. Genesis-ah Kaina leh Abela chanchin aṭangin Abela khan a ran piang hmasa (fa tir - first born) Pathian hnena a hlan avanga Pathian lawm zia kan hmu a, Pathian khan mihringte (Israel fate rim pawh kan la hriat hma daih) hnenah 'fa tir' chanvo a lo voh lawk zia a hriattir tawh.


Abrahama tute, Esaua leh Jakoba te chanchinah 'fa tir' nihna chanvo hlu tak hralh a nih thu kan hmu a, Jakoba fa tir Reubena pawh a pa khum a tihbawlhhlawh (a pa nupui a mutpui) avangin fatir nihna laksak (laksak tak tak theih a nilo a, an laksak zawk chu CHANVO zawk a ni) niin Josefa leh a fate hnenah pek an lo ni tawh bawk a, tin, Aigupta sala an tan laia Pharoa thinlung sak em em tinemtu pawh 'fa tir thihna' kha a ni.


Tichuan, Paula'n Isua nihna a sawina ah hian a sawilan tum ber chu Isua chungnun zia (supremacy) a ni a, Juda ten 'fatir nihna' an dah san zia hre rengin Isua chu 'piang hmasa ber-first born' tiin a sawi ta mai a ni.


Helaiah hian mi tam takin nu chhul aṭanga a hring a hrana a rawn pianna (Pathian anpui/hlimthla)  emaw thilsiam (created being) a nihna emaw rawn chawi larin Isua chungnunna sawi nep nan an hmang fo a, hei hi a diklo a, helai changa 'piang hmasa ber' tih hi chanchinṭha ziaktu ten an hmang ve ngai lo a, an hman rim ber 'Pathian fapa' tih nen ANG KHAT a ngaih tur a ni. 


'Piang hmasa ber' tih hian 'Pathian hnena chanvo lian ber' tih a tluk a, chu chu Amah vek (Trinity) a nih bawk avangin hriatthiam a awlsam nana Paula'n Juda te chanchin mila a sawi mai hi tunlai hunah chuan sawifiah a lo ngai ta reng a ni.


Kolossa bung 1:16 aṭang hi chuan Isua chungnunna leh Pathianna hi chu hnial rual lohin a chiang tawh a, henglai hi chu han sawifiah leh chuan pawh a ngai lem lo a ni.

Wednesday, 4 January 2023

Socialist Vs Capitalist

 SOCIALIST vs CAPITALIST


Khawvel ram lian leh hausa, changkang tak takte kan thlir chuan engtia hetia lo awm mai bik nge an nih tih a awl khawp mai. An hnam upat vang ti ila, anni aia upa Asia khawmualpuiah hian kan kat nuk! An taimak vang leh rem an hriat vang te ti ila, rem hriat leh taimakah chuan hnam upa apiang hi an chungnung ṭhin si! Eng vang nge ni ang le?


Hausakna hi ram ei leh bar leh sum leh pai inlehburh dan hian nasa takin a hril a, upat avang leh experience neih ṭhat vang maia changkan leh hausak theih a ni ngawt lo a, kalphung (system) mumal leh ṭha a awm vang a ni deuh ber mai.


Khawvel sawrkar hrang hrang inawpna ah hian thil pahnih inanglo tak a awm a, chu chu SOCIALISM leh CAPITALISM hi a ni. Russia ropui vanglai khan an ropuiin an hausa a, thil pawh an tithei narawh e, mahse chu Russia ropui tak chu kehchhia in a darh ta nuai mai a, remkhawm leh ruallohin vawiin thleng hian a tluchhia a ni. Kha Russia tlukchhiatna bul ber kha an ram economy vang a ni a, chu econonomy tichhe tu chu an inawpna dan Socialism kha a ni.


Russia ropui vanglai taka lo lang ve ṭan chu USA hi an ni a, an invau reng a nih kha. Kum 1990 bawr thleng khan Cold War neiin an invau tawn reng a, mahse vawiin thlenga dingchang ta zawk chu USA an ni ta! Engvanga USA khu hausa a changkang ta em em nge an nih bik le?


Kan hriat angin USA chu Europe leh khawvel hmun hrang hrang aṭanga pem khawm ten an din, hun rei tak British awpna hnuaia awm, chumi hnu ah pawh tualchhung indona rapthlak takin a nuai a ni a, khang hunte kha tawnglo phei se chuan USA economy hi India aiin kum 50 chuangin a sang dawn niin mithiam ten an sawi hial a ni!


USA politics in awpna chu Capitalism a ni a, ram chhung ei leh bar tharchhuah leh thilsiam chhuahna ah sawrkar a inrawlh tlem em em a, a ngaihna hria, a thiam thiam an dingchangin an hausa thur thur a, chumite thla hnuaiah chuan mirethei ten inhlawhna an lo hmu ve zel a, sawrkarin an hnathawhna ah bituk leh khuahkhirh chin nei lem lovin engthawl leh zalen takin hna an thawk a, an inel a, nasa takin ei leh bar tharchhuah leh thilsiam chhuah a pung a, chu chuan an ram sum pai dinhmun a chawikang ta zawt zawt mai a ni.


Socialism hmanga awp ram India ah chuan sawrkar hi engkima engkim a ni a, buh tharchhuah pawh a hmun tihfai aṭanga a thar semchhuah thlengin sawrkarin a khawih a, hna a muangin eirukna a tam a, a kalkawng ah thil tamtak a bo thlau a, a tichingpentu lah dan angin ban hleih theih loh leh hrem hleih theih loh te an la ni vei râwl nen! Socialism chuan mi hnungah kawl-ek a thai ta mek a ni hi!


Economist te ṭawngkam han hawh ta ila, Big government (socialist) ah chuan sawrkar in engkimah mawh a phur a, hna a muang a, inelna a awm lova, thar chhuah a tam leh tlemin a hnathawktu (govt servant) hlawh a pangngai reng a, tu emaw, taima fal leh thiam fal deuh pawh awmse sawrkar ngaihpawimawh ber chu intluk tlanna (equality) a ni a, taima leh thiam zawk nihin awmzia a nei lo a, equality of outcome thuvawnah neiin thar chhuak tam bik awm a rem lo a, chu chuan intluktlanna a kengkawh ni a hriat a ni a, a ni der silo.


India ah chuan sawrkarin tui a khuap a, electricity a siam chhuak a, mipui sum hmangin a enkawl a, a tharchhuah chu mipui hnenah in ang tlang thei ang berin a semchhuak leh a, hetia en mai chuan ṭha hmel tak a ni.


Electricity siamchhuak tura sawrkar mi rawihte chuan tam zawk tharchhuah dan tur an ngaihtuahin an ti peih lo fo a, an hlawh nena inmil tawk tura hna thawh bak an lungkham lo.


Chutih laiin Capitalist ramah chuan electricity siamchhuah chu mimal emaw company emaw kutah a awm a, an tharchhuah hnem leh an hausa a, a man pawh a lo tlawm deuh a, an mahni elpha tur midang an awm phei chuan tiṭha zawk leh dawr chakawm zawk nih tumin theihtawp an chhuah a, an inelna chuan mipui hnenah thil ṭha zawk a pe ṭhin a ni.


Economist te chuan Equality of outcome (socialist) hi awm theilo tawp tur niin an ngai a, economics dan kalh ang hiala ngaitu pawh an awm. Small government (capitalist) ah chuan Equal opportunity, unequal outcome (capitalist) thuvawnah neiin mi zawng zawngin hun remchang in ang vek an nei a, an hun hman dan a zirin leh an thiam dan a zirin an intharchhuah hnem hleih mai dawn a, a tharchhuak tam tam kha an dingchang mai dawn a ni.


Heng karah hian *Mihausa leh rethei kar a zau tial tial* tih thute hi thu awihawm tak, dik tak ni bawk si a ni. Mahse communism/socialism model pawh a hlawhchham a, khawvel mihringte hi kan inanloh ang ngei hian kan dinhmun pawh a inang pet pet thei ngai dawn lo tih hi kan hriat thiam a ngai khawp mai.


Mihring zalenna leh hleilenna thu ah chuan intluktlanna (equality) hi chu thil pawimawh tawp a ni a, mahse ei bar leh sumpai thawhchhuahna thu ah kher hi chuan Capitalist model hi khawvel hian a ṭhatpui zawkin zawi zawia kan hawi lam pawh a ni hret hret zawk niin a hmuh theih.

Tuesday, 14 June 2022

Brave browser hmanga youtube en dan

Tun hnaiah mizoten youtube kan en nasa hle a, heng zingah hian a video en lemlo a thawnthu ngaihthlak nana hmang pawh kan tam hle. Hengte hian phone screen off chunga background a youtube play kan duh a, phone screen a lo en ve reng hian battery te alo hek duh a, ipte a ah phei chuan a nilo lo a lo in click a, phone play lai a buai duh bawk.

Hmanni lawk khan youtube enna application ṭha tak, vanced youtube kha a lo chhuak a, a lar hle a nih kha. Kha app ah khan video chu background ah kan ngaithla thei a, kan youtube account ah kan sign in thei bawk a, tin, fakna awm lovin kan en thei bawk a, a ṭha hle. Mahse kha app kha google lamin an khin avangin an app kha a hman theih ta loh a, an tihtawp laia lo hmang mek te erawh chuan an hmandan ngai reng khan an la hmang thei a, vawiin thlenga vanced youtube la hmang pawh an awm.

Mahse kha app kha tihtawp a nih tawh avangin a thar download tur emaw update tur emaw a awm tawh lo a, hei vang hian youtube play na tur ṭha dang kan mamawh ta a ni. Tin, vanced youtube ah khan kan youtube account nena sign in dawn in app pakhat microg kha install tel a ngai a, kha app khan phone a kan document leh data te a tiderthawng thei niin mithiam ten an sawi a, phone security a ti himlo bawk a ni.

Hei vang hian internet browser ṭhenkhat youtube play thei, ads (fakna) lama policy nei ṭha si, background player keng tel bawk chu kan mamawh a ni ta. Chu mamawh chhanna Brave browser hi a ni ta a ni.
https://play.google.com/store/apps/details?id=com.brave.browser hi click la playstore aṭangin han download phawt teh le.

I phone a i install zawh ah hawng la, youtube icon a lo awm nghal loh chuan search bar ah khan youtube tih type la, han serch teh. I luh hunah i youtube account ah i sign in ang a, setting ah kal in Background play kha i on bawk ang. He app hian ads zawng zawng deuh thaw a block vek a, mahse a hranpa liau liauin ads en tur a awm thung a, heng ads te hi i en (click) chuan bitcoin hmangin pawisa i dawng thei zawk hial a ni. Mahse bitcoin vel hi chu kan la hman ve phak loh avangin helam hi chu a nih ang ang (default) a dah mai tur a ni.

I youtube account ah ngei chuan fakna tel lovin phone screen off bawkin thil i ngaithla thei taaaa.......setting dang kha chu nangma duh dan ang ang a set tawh mai tur a ni e.

Link 

Friday, 10 December 2021

Thlanmual Survey

 

CHHIAHTLANG THLANMUAL DINHMUN TLANGPUI


(Kawnveng leh Zotuithiang Branch YMA-ten kan thlanmual inṭawm a ni e).

Hmuh theih chinah, thi hma ber thih kum (Year of death) - 1948
Hemi kum (1948) hian mi pakhat a boral a ni.
(Hei aia thi hma pawh an awm ang, mahse, thih kum hmuh theih chin a ni hei hi).

Thlan lung emaw thlan chhinchhiahna leh thlan hmun hma hrim hrim hmuh theih chin - 591
Hei hian thlan lung awmte, a bungte, a tlute, kross anga siamte, a hungna chauh hmuh theih leh han en maia thlan hmun hma a ni tih hriat theihte a huam vek a ni.

Heng thlan chhinchhiahna leh a hmun hma hmuh theih chin 591-ah hian;
1. Thlan lung (stone/Granite) awm zat - 469
2. Kross-a siam (thing/rangva/Alluminium, etc) zat - 88
3. Dam lai lung phun awm zat - 1

Thlan lung bung, tlu tawh leh chhinchhiahna awm/nei lo hrim hrim zat - 30 chuang

Tichuan, a chunga kan sawiho zing aṭang khian, thlan lung / kross awm si, mahse an hlui tawh vang emaw, engemaw vanga chhiar theih tawh loh hi Sawmpali (14) lai a awm bawk a ni.

Thlan lung/kross pakhat, Mitthi pakhatin a hman awm zat - 363

Thlan lung /kross pakhat, mitthi pakhat aia tamin an hman/inṭawm awm zat - 128


Mitthi thih tam kum  (year) Top - 10 hi hetiang hian lo tarlang ta ila
(Kum zawng zawng dah dawn chuan a tam tham dawn lutuk a):

KUM            THI ZAT
1967       -        32
1970       -        25
1968       -        22
2019       -        21
2005       -        18
2011       -        17
2014       -        17
2020       -        17
1969       -        16
1994       -        16
1996       -        16
1997       -        16
2018       -        16

A dawt lehah chuan, Thlanmuala mitthite hming hmuh/chhiar theih chinah hetiang hi mitthi dinhmun a ni:

Mitthi zawng zat:
MIPA             - 405
HMEICHHIA -  341
TOTAL           -  746

Tichuan, a chunga mitthi zat tarlan aṭang khian, kum tling lo thi awm zat chu - 24 a ni.
(Chhiar theih loh leh thlan hmun hma chauh hmuh theih engemaw zat a awm avangin, mitthi hi hei aia tam fe tur a ni tih hre tel ila).

Mitthi kum (Age) leh thi zatte hetiang hian tarlang leh ila:

KUM (Age)          THI ZAT
0 - 1 year         -        44
2 - 5 years       -        46
6 - 10 years     -        23
11 - 15 years   -        13
16 - 20 years   -        24
21 - 25 years   -        21
26 - 30 years   -        23
31 - 35 years   -        30
36 - 40 years   -        28
41 - 45 years   -        24
46 - 50 years   -        39
51 - 55 years   -        30
56 - 60 years   -        45
61 - 65 years   -        55
66 - 70 years   -        57
71 - 75 years   -        80
76 - 80 years   -        58
81 - 85 years   -        43
86 - 90 years   -        24
91 and above  -       17

Hmuh theih chinah Mitthi kum (age) upa/tam ber hi Kum - 99 mi a ni a. Mipa niin, Kum 2005-a boral a ni.

He hna hi thil buaithlak angreng tak a ni ve a. Thlan lunga hming lang si, thih kum lang thei tawh lote, a ṭhen hming lang si, kum zat leh thih kum hriat theih tawh lohte, ṭhenkhat chu thih kum lang si, kum zat leh hming hriat theih tawh loh, khatiang chi kha a tam em avangin, dik taka tih a harsa a ni tih kan lo hre tlang bawk nia.

He thil hi 'THLANMUAL SURVEY' a ni mai a. Tichuan, sawi tak angin, zaah za chuan a dik dawn lo tih chu hriat sa a ni.
He Survey nei tur hian, INVESTIGATOR hian ni thum chhung hun hmangin, ni khatah hian darkar thum (3) chuang vel zet zawt ṭheuh hun a hmang a. A vaia a hun hman rei zawng hi Dar kar sawm (10) chuang lai a ni e.

Tichuan, he report hian, Thlanmual awm/hman tirh aṭanga kumin 2021 - a mitthi Pu.Lalṭanpuia (Ṭi-a/Tri-a) Kawnveng thih thleng kha a huam a.  Hemi hnua mitthi awm, he thlanmuala phumte chu record hian a huam tel tawh lo a ni.

Hriatthiam loh emaw, hriat chian loh emaw kan nei a nih chuan, Investigator hnenah hian zawh theih reng a ni e.

Name of Investigator : C.Lianthangpuia S/O C.Zahnuna

Chhiahtlang Kawnveng

Ph no. 9774365944 / 7085073446

Training Report

 TRAINING REPORT 

- C.Laltlankima Teacher, Govt. M.S

 Chhiahtlang 

Kan District Samagra Shiksha hotute remruat angin ni 22-26 November 2021 chhung khan Serchhip District aiawhin Capacity Building of Teachers on Implementation of Pre-vocational Education from Classes 6 to 8 (PAC Code 21.27)- online mode ah Pu Ngurchhuanmawia, Chhingchhip nen kan tel ve a, tluang takin ni 5 chhung kan tel ve thei a, kan lawm hle.

 1.ORGANISER 

He training hi PSS Central Institute of Vocational Education, Bhopal buatsaih niin resource person mi 10 ten training min pe a, a hlawkthlak thawkhat viau mai. Mahse training hi Hindi tawnga kaihhruai a tam avangin duh angin kan hlawkpui ve zo lo deuh a, India hmarchhak lam leh chhim lam ten English hmang tura nasa taka kan ngen reng chung pawhin English an hmang tha duhlo em em a, hemi tuma training hi state 13 lai kan ni a, English thiamlo an tam thu an sawi reng a, eng emaw chang chauhin leh a pawimawh zualah chauh English an hmang a ni.

 2.ACTIVITIES 

Nitin training topic a zawh hnu ah zawhna eh chhanna hun a awm zel a, hengah pawh hian zawhna kan neihte English in zawt mah ila Hindi ten min chhang ta thin a, a hahthlak thei khawp mai. Mizoram atanga District dang aiawh atangin mi pakhatin zawhna leh chhanna hunah hun a rawn chang ve thin a, kei pawhin vawi 2 lai hun ka chuh luih avangin ka chang ve a, chat box lamah erawh chuan sawihona leh zawhnate pawh kan zawt ve reng bawk a ni. Tin, hei bakah hian kan zirlai atanga tihtur min pek pawh ti ve in Mizoram atanga submit ve awmchhun ka ni hial mai thei! 

3. ENG NGE KAN ZIR ? 

He training in a tum ber chu nitin zirna tluang pangngai (academic) bakah kut themthiamna leh thluak finna hmang tangkaina hna peng hrang hrang (sector) a hna thawk tura inchher hriamna a ni ber mai. Pre-vocational Education hi NEP 2020 khan a ngaipawimawh em em a, kum 2025 ah chuan India rama school naupang 50% te chuan vocational education hi an zirchhuak hman ngei tur a ni tiin rawtna lian tak a siam a ni. Chu rawtna (proposal) tipuitling tur chuan Central a Ministry of Human Resource and Development pawh Ministry of Education ti a thlakin zirna kawng engkim, huam zau zawka kalpui turin India hi a inbuatsaih mup mup mek a ni. Chu thilah chuan vocational education hian dinhmun pawimawh tak a luah chho dawn a, mithiamte chhut danin kum 2022 ah chuan India rama industry te hian hnathawktu (skilled labour) mataduai 400 chuang a mamawh dawn a, hei mai bakah hian sector hrang hrangin hnathawktu a mamawhna hi a sang tual tual dawn a, chu mi phuhru tur chuan vocational education hi India mithiamte innghahna a ni mek a ni. 

India Education/Schooling System ah hian Class 1-V hi Primary a awm tura ngaih a nih avangin tun tum training ah pawh hian Middle School stage a nih angin Class 6-8 tinzawn chunga buatsaih a ni a, heng zirlai naupangte hian Middle School an zir chhungin Prevocational education hi tha takin an hmelhriat ang a, secondary stage ah chuan an duhzawng leh thiamzawng lam an zawh bing thei tawh ang. 

Hemi chungchang kan zir lai hian keipawhin sawihona ah sawi ve in Mizoram a zirna in kan focus len ber chu Administrative Service a nih thu leh Service Sector hi kan background nena inmillo a nih thu te, Service Sector ai chuan Agriculture Sector hi kan nunphung leh environment nen pawha a inhmeh zawk thute, heti lamah hian zirlaite hian kan rilru kan pek a that zawk ka rin thute ka sawi ve a, min pawmpui ve khawp mai. 

4. EXEMPLAR ACTIVITIES

 Tun tuma training tura koh state 13 ah te hian school changtlung tak tak, a hranpa a Vocational Teacher nei an awm teuh mai a, music leh painting, drama leh craft lam zirtirtu nei hrang te an awm hlawm a, an zirtirtute pawh chuti lama thiamna nei te an lo ni nawk hlawm a, an awhawm khawp mai. 

Keni ramah pawh Physical Instructor leh Art Instructor te chu kan nei ve na a, a bilh-ah kan la tho lo hle a, guideline mumal a awmloh vang te pawh niin a lang. Training chhunga resource person te min zirtir hlawkthlak tak chu thil tihdan tur chipchiar taka inzirtirna (Exemplar Activities) a ni. Hetah hian activity neih pui tura tihdan tur indawt leh thi tul zawng zawng kawnghmang fel takin min zirtir a, hei hian an tih mai mai loh zia a lantir chiang hle. 

5. SOFT SKILLS Vs HARD SKILLS

 Prevocational Education tipuitling (Implement) tura thil tul hrang hrang leh mawhphurtu hrang hrang kan zir bakah zirtirtu, eng subject la pawh he thilah hian kan tel vek a, kan zirlai theuh kha a taka tih chhin (Activity Based Learning) a kan kawihher chuan vocational teacher kan ni nghal vek a ni. Hemi ti tur hian Hindi leh English pawh hi Soft Skill (language / communication skill) a nih angin kan zirdan phung hi Activity Based Learning a chantir a hun tawh hle a, note pek a rilru a vawn tir (memorize or by heart) lova a tak hman tir a tul ta takmeuh mai. 

Classroom chhung leh pawnah te Activity neih pui a Drama te, hla phuah te, inbiakna mawl te te te, story telling leh mikhual biak dan zirtir te leh thildang tam tak tihtir a hun ta! Chu chu Mizoramin kan mamawh em em SOFT SKILL a ni. Hetih lai hian naupang zawng zawng hi officer anni vek dawn lo a, tharum leh thluak inpawlh a, remhriatna leh finna nena kut ngeia khawiha thawh tur hna tam tak a piang mek zel a, heng sector hrang hrangah hian hnathawktu tur mamawhna a sang zel. Chumi chhanna ni thei tur chuan HARD SKILL labour an ngai a, computer thiam te, thil eng emaw han siam mai thiam (technical skill) te, sumdawn dan thiam riau te, thil chhut chhuah lama tha tak te, project enkawl tu turte, in sa thiam te, mawina lam khawih thiam leh thil design thiam te......thil dang tam tak pawh a la awm.....hengah hian IAS leh MCS ni tura thiamna ngai ang te a ngai ve kher lo a, miin a tuizawng a nih phawt chuan heng Hard Skill ah hian dinchhuahna leh mahni mihringpuite tana malsawmna nihna kawng a inhawng nasa em em a ni. 

6. TLANGKAWMNA 

He training kan zawh meuh kha chuan a taka mahni school a tihve hun a nghahhlehawm duh ngei mai. Training chhungin Programme Director Dr.Rajesh P.Khambayat leh Programme Coordinator Dr.Vinay Swarup Mehrotra ten min uap tha em em a, Resource person ten zawhna an chhan mumal theih lohte an lo ngaihven sakin an lo pui thuai thuai zel a, an hna an tlin em em a. Tin, Mr. Sushant Kamble, Asst. Professor, PSSCIVE, Bhopal a hah falin training min ho ngar ngar a, Hindi an hmang tam lutuk tih loh ah chuan training tha tak leh hlawk tak kan hmang a ni.

Gaza Strip lam ve thung

 GAZA STRIP A ISRAEL SIPAITE KHA AW.......

Kum 2005 August ni 15 a ni a, Israel ram tereuhte, a chhunga khawvela hnam inhaw ber te chen ho tlatna nisi chhim thlang lam Mediteranean tuipui kam hmun nuam tak Gaza Strip a thil thleng kha khawvel hian a theih ngilh thei tawh lo ang le!

Khami ni khan Israel sawrkar Ariel Sharon a kaihhruai in kum 2003 aṭanga a lo tin ran ran tawh : Palestinians Muslim tamna hmuna an mi te, Juda mi la cheng reng te lakchhuah chu sawrkar sipai chakna hmanga hlenchhuah a ni ta a nih kha!
AW ISRAEL....
Heng thu sawi tur hian Israel ram chanchin tlem sawi hmasak loh chuan a fiah tawk thei lo.
Israel ram lo pian dan leh a pian hlim aṭanga vawiin thlenga silai kawm lukham reng renga an awm dan khu sawi fe tham a awm a, ram zimte leh ram hrang hrang aṭanga hnam zawng zawng deuhthaw huat rawn pemkhawm mai mai nisi in Pathian hnam thlan an nihna hre renga an hmelma ram lian leh chak tak tak ten an hual vel khup kara vawiin thlenga par an la chhuang thei te khu mak ti duh tan chuan mak tih vawng vawng tham a ni.
Kum 1948 May ni 14 a independet an puan aṭang reng khan khawvel indona chanchinah a lailum an la luah reng mai leh hnentu chan an chang thei reng mai te hi Pathian hian a hruai tak tak em ni ang a tih loh theih loh.
Lal Isua thihna thisen mawh an phurh avanga an mahni leh an thlahte thlenga harsatna an tawh zozai hi lehkhabu pheka ziah zawh sen a mawi a nilo hial tawh a sin!
Kha anchhia khan khawvel hmun hrang hrangah kum 2000 chuang tehmeuh a um darh a, a sawp chu nasa tak a ni. An ram neih ve chhun Palestine pawh mi hrang hrangin kum tam tak an luah sak a, an hmun pawimawh leh an sakhaw hmun thianghlim tam tak tihchhiat sakin "KAN TA" ti thei khawpa rei an luah sak a, an hmelma lian ber Arab ho phei chuan Palestine kha an "TA" neih hman vek tawh.
Mahni ram pawh luah thei lova Lal Isua thisen mawh an phurh avanga khawvel hmun hrang hranga an vahvaih lai pawha an rilru a thi thei hlek lo chu an JERUSALEM leh an RAM hi a ni.
"Aw Jerusalem, ka hriatreng loh che chuan ka lei hi ka dangah bet sela,
Ka kut hian a thil thiam theihnghilh rawh se"
Hei hian an Jerusalem tana an inpek ral raih ngam zia chu kum sang tam a lo nemnghet tawh a ni.
Chutia mahni ram pawh luah thei lova khawvel hmun hrang hranga an awm lai chuan tihduhdah leh endawng anni a, khawi ram mah hian Juda te hi a duat ngai lo. Indopui -II na ah phei chuan Hitlera sipai Nazi te chuan Juda ho chu a huat in an hua a, Juda mi maktaduai 11 chuang zet an that niin Holocaust report in a tarlang. Chu tawrhna chuan an ZION ngaihna a chhem alh zual zel a, kum 1897 ah chuan Autria -Hungary a cheng Theodor Herzl chuan Zionist Movement bul rawn ṭanin hemi movement kalzel ah hian Juda te ram bik neih let leh duhna a lo piang chhuak leh ta a ni.
He movement hi Europe ah leh Middle East ah a lian zel a, mahse chutih lai chuan kum sang tam liamta a an thlahtu Abrahama te chenna ah chuan Palestine Arab (Muslim) tam tak an lo cheng reng tawh mai a, anni lah chuan kum sang tam an lo luah ve tawh avangin an lo ta neih em em tawh a, mahse Israel te ang in hnam leh sakhua ah chiang mahse "ram ah" an chiang zo lo a, an buai phah ta a nih hi!
Zionist Movement kal zelah chuan khawvel hmun hrang hrang aṭanga Palestina a haw khawm an tum ta a, mahse chutih lai pawh chuan an ram chu British in a awp lai a la ni ta cheu a, mahse an rama Juda lo awm sa te ṭanpuina in eng tin tin emaw an pem lut thei zel a, Arab-ho hnen aṭangin ram an lei a, thlaler hmun, hnim hring pawh awm mumal lohna pawh iai thei lovin, Israel ram lo ding chhuak tur leh chu hmunah ngei chuan Messia lo kal nghak turin an pemkhawm ta ruih ruih mai a ni.
Mahse chutia khawvel hmun tin aṭanga Juda an lo pem belh zel takah chuan an rama lo awm ve Arab ho chuan thil awmzia an hre ve ṭan ta a, British hnenah zualko in an chhehvela Arab sawrkar lian tak tak Egypt, Jordan, Syria leh Lebanon te puihna in British an hmin a, British chuan Juda pem luh a khap ta hmiah mai a ni.
INDO HRAT ISRAEL
Judate hi khawvela sakhaw la urhsun leh la lungrun ber anni ngei ang. Sakhua mai a ni lo a, Pathianin an tana ram a tiam "Israela thlahte hnena a pek tur" LAND OF ISRAEL ngei mai chu an lungkham em em a, an chanchin ngun taka zira Juda te rilru a englai pawha cham reng leh thihpui hial ngam khawpa an lungkhamte chu :
1. An ramah ngei Messia lo kal hun lo nghah chhuah
2. Israela thlahte tana Pathian ram tiam luah
3. Jerusalem a ṬAHNA BANG a ṭawngṭai
4. An ram leh hnam venhim
5. Juda mi tawh phawt chu lo kuangkuah
Heng an thil lungkham ber berte nei tur hian Indona rapthlak tak tak an hmachhawn a ngai a, an ram a Independent hnu a ISRAEL tih hming an put phat aṭangin Indona in a umpha nghal zat a, a lar deuh deuh te chu :
1. Kum 1947-49 chhung khan an ram lo awptu British in Palestine chhuahsan a tum a, Palestine a buai nghal....Arab mipui tam takin an ram anga an lo en kumkhua tawh, Mahse Juda ten Bible behchhana an ram ni a an chhal ah ngei chuan Indona rapthlak, War of Independence chu a lo chhuak a, hetah hian an ram ṭhenawm ram Egypt, Syria, Jordan, Lebanon, Irag leh Yemen ten Israel ram thar lo ding tur chu nuai chimih tumin an beihrawn chiam a, mahse mak tak maiin Israel zawkin hnehna an chang.
Heng hunlai hian British hnuaia Israel fate kha an chep em em a, ralthuam chu sawi loh sipai mumal an la nei lo a, Arab miten an mite an thah fo avanga invenhim nan hmun hrang hrangah venghimtu sipai phuahchawp, ralthuam pawh nei mumallo an nei ve a, chungte chu Haganag, Irgun leh Lehi te anni a, anni lo pawh hi sipai ang deuh pawl tenau an awm ve thliah. Training mumal an nei lo a, lo neih leh ran vulh a eizawng pah a mahni khua ṭheuh venghimtu ve mai an ni. Mahse an thu rolum chu "Kan ram tan chuan ralthuam neilo mah ila kut lawng pawhin kan bei zel ang" tiin kut lawnga insual (combat) bak zir tur an nei lo a, an hmelma ram, tui alhthei an ngah avanga Russia leh sawrkar tam takin ralthuam ṭha tak taka an thuam te lakah chuan an chan a chhe hle. Mahse hnehna hi ralthuam ah a innghat lo a, rilru ah a lo awm zawk a ni. He war of Independence ah hian hnehna changin an Prime Minister hmasaber David Ben Gurion an 1948 May ni 14 a Independence a puan aṭanga vawiin thleng hian indona an hmachhawn ah hnehtu an la ni zel a ni.
2. Kum 1956 ah Mosian thusawmpek a lakna tlang Sinai thlaler ah Sinai campaign war rapthlak tak ah Israel chuan Egypt (Aigupta) chu a hneh leh a, Aigupta kut aṭangin Sinai thlaler zau tak a chhuhsak a, Suez Canal pawh a laksak bawk.
3. Kum 1967 ah Ni 6 indona (Six days war) an hmachhawn leh a, hemi ṭum hian an chhehvela an hmelma ram zawng zawng intelkhawm lehin 1948 a an chaklohna kha tlawmah la in thapui an rawn thawh leh a, mahse an inrin hma in Israel fighter ten an hmelmate thlawhna leh an ṭum hmunte zingkarah a tihchhiat sak vek avangin boruakah Israel an lal len a, an sipai hotu, indona a mit khing del Moshe Dayan chuan he indona ah hian ral a rel thiam hle a, khawvel pawhin mak a ti em em a, Israel chuan hnehna an chang leh a ni.
4. Kum 1973 khan Juda te kût pawimawh em em Yam Kippur an hman laiin an ṭhenawm ram 7 bakah North Korea te pawh telin Israel chu an kutpui hman vanglai takin an bei leh thut a, hemi ṭum erawh hi chuan an sipai pawh an chan hnem em em a, Israel ram tana chhiatna nasa tak a ni. Mahse an PM hmeichhe rorum Golda Meir leh an sipai hotu General Moshe Dayan te ralrel thiam vang bawkin hnehna an chang leh a, sipai leh ralthuam nei ṭha ber Egypt sipaite chu Israel sipaiten  ruang chaihcheh an thlak khum siah mai a, Egypt khawpui Cairo thlenga kap chhe vek thei khawpa an hnaihchilh avangin hmelma lam hi tlawm lo thei lo dinhmunah an dintir leh pek a, Egypt ber a chan a chhiat tak avangin an ṭanrualpuite pawh hreh tak chungin an tlawm lo thei ta lo a, Israel chuan meikawhin a um chhuak leh a, hemi ṭum hian sipai chan hnem hle mahse Israel hian tunhma zawng aiin ram a la zau a, hnehna pawimawh tak a chang leh a ni.
Heng bakah pawh hian indona chi hrang hrang a hmachhawn reng a, kumin 2021 thleng hian indona 16 an hmachhawn hman a ni.
UI LEH KELH THLUN PAWLH
Abrahama fapa Isaka khan Jakoba a nei a, kha kha a hnu ah Israela tih a ni a, chu chu Hebrai ṭawng chuan Israel fate tihna leh Israel hnam 12 te tihna a ni. Chu Israela aṭang chuan Israel hnam 12 te chuan an pu Abrahama hnena Pathian thutiam chu hrerengin insuihkhawma hnam ropui tak, Pathian hnam thlan an nihna chu a taka hlenchhuah an tum ta a ni.
Mahse Bible kan en chuan Sari a ching a, fa a nei theilo a, Abrahama chuan a bawihnu Hagari lakah Ismaela a hring a, chumi thlah kalzel te chu tuna Arab kan tihte hi anni ta a ni. Thlahtu bul thuhmun, mahse fa tak leh bawihnu fa te inkara thisen chhuahna hian engchen tak la daih ang maw leee?????
Chumite thlah hnih chuan Palestine chu an luah a, a nihna diktak ah chuan a ram neitu diktak ve ve anni a, chutih laiin fatak Israel fate hian an thlahtute aṭang rengin Palestine hi an ta neih zawk a, mahse Lal Isua thisen mawh an phurh avanga khawvel a kum 2000 chuang tihduhdah leh um darh an nih chhung khan Ismaela fate hian Palestine hi an lo ta neih hle hman a, Rom ho lakah pawh an ram chhan nan indo an lo puang reng a, Turkey lalram zaupui hnuaia an awm lai khan Islam sakhaw betu vek annih avangin buaina a chhuak meuh lo thung.
Mahse Palestine awptu an inthlak zel a, British in a awm aṭangin Juda ho an lo pung ṭan a, Zionist Movement avangin Europe aṭangin Juda mipui nuai tel an pem lut ṭan a, an national anthem Hatikvah chuan Juda mipui te hnenah thu sawi thar zelin Arabho lak aṭanga an ram laksak a Lalpan kum sang tam tak liamta a an pu Abrahama hnena a lo tiam ram ngeiah chuan awmhmun ben bel an duh ta a ni.
Arab ho lah chhuak duh hek suh, Judaho lah an pung zel si...ui leh kel thlunpawlh ang mai an ni ta. British in Palestine a chhuahsan dawnin UNO in Palestine chu Muslim state leh Juda state a ṭhen turin British ruahmanna zulzuiin rawtna a siam a, chu chu Arab lamin an pawm thei lo a, Juda ho tan chuan an tan kawl eng, an puala ram an neih vawikhatna tur a nih miau avangin thisen far tawp thlenga tihpuitlin tumin fatak fa leh bawihnu fate chu an inhmu sakhi leh ṭan ta a ni.
Juda state chu a lo piang ta ngei a, a pianni aṭangin a ṭhenawm ram zawng zawngin an do rawn nghal a, Israel ram zimte hi kan en chuan a ram khawchhak lam, Jordan nen an inrina ah WEST BANK a awm a, helai hmun hi Arab leh Judate in awmfinna hmun niin rorelna pawh A, B leh C ah ṭhen a ni a, A ah chuan Juda ho in thuneihna an chang a, B ah chuan Arab ho in thuneihna changin C ah chuan thuneitu bik awm lovin an enkawl dun a, an mi leh sate lah chu inṭhenawm te te, chengho vek annih avangin thliar hran hleih theih loh khawpin thlahtute aṭangin anlo inbun nghet tawh a, West Bank hi a hma chuan Arab state niin ni 6 indona aṭang khan Israel in a luah ṭan a, a mi leh sate a pem luh tir a, engkim a thlawna pe in a ram zauh nan leh Jordan phai hausakna chhawr pha a a awm theihna atan leh Jordan beihna aṭanga a him theihna turin heti hian policy a siam a, Arab ho hi a nek chep em em a, Arab League hotupa Yasser Arafat pawh khan he West Bank hmun aṭang hian Arab state kha a thunun ṭhin a ni.
Tin, hei lai bakah hian an ram chhim thlang kilah hmun pakhat Gaza Strip a awm bawk a, helai pawh hi Arab lo tamna hmun niin Israsel ram laili zawng zawngah Juda mi an awm zel avangin Arab te chu zawi zawiin helai hmunah hian an inbengbel zel a, mahse helai pawh hi Indona avanga vawi tam tak Israelin a lo lak tawh anih avang leh hmakhawsang aṭanga Juda mi eng emaw zat lo chenna, Mediteranean tuipui kam phei chu Juda mi 5000 chuang zet chenna a nih ve tho avangin a buai hle a, thisen chhuahna leh intualvuakna a thleng fo reng a ni.
GAZA STRIP INTHIARCHHUAHNA CHU LE.....
Kan thupui kan pensan thui ta hle mai. Kan thupui ah let leh dawn tawh ila....hetia Gaza Strip a Arab mi tam tak kara Juda mi 8000 vel lo awm ve ting tang hian Israel mit a tikham hle mai a, an ram rorelna in Knesset chuan kum 2003 aṭang khan ruahmanna siamin kum 2005 August ni 15 ah chuan an mite thiarchhuah hna thawk tur chuan sipai 25000 zet a tir chhuak ta a ni.
He inthiarchhuahna policy hi Gaza Strip a Juda cheng mi 8000 velte hian an dodal nasa em em a, chhuah an tum lo hle. An pi leh pute aṭanga an lo luah ram leh an thlahtute lu phumna hmun chu engti kawng maha chhuahsan an tum lo a, Juda mi leh Juda sipaite chu a vawikhat nan hmelma ang maiin an inhmachhawn ta!
Sipai hotute chuan thu in an han thlem fe a, mahse an khua a sipai an lo luh loh nan daidanna bang rinawm tak an lo siam a, kawnglaiahte mu in an riak a, sipai hotuten ni 5 hun an pek hnu ah pawh mahni duhthu a inthiarchhuah tum an awm meuh lo a, chutah chiah chuan Israel sawrkar chuan tharum hmanga inthiarchhuahna hlenchhuahna order a chhuah ta a ni.
Engvangin nge Israel hian Gaza Strip a Judate hi thiarchhuah a duh le? A chhan ber chu Arab hel pawl, Hamas vang a ni. Tun hma deuh kha chuan Gaza Strip hi West Bank aṭanga Arab sawrkar inkaihhruaina anga kal ve zel anni a, inthlanna ah pawh Arafata pawlte an chak zel a, buains lian an tawk vak lo a, Israel nen pawh inlaichinna pangngai tak an nei thei ṭhin. Mahse hun a lo kal a Gaza Strip ah hian Hamas an lo lian a, inthlanna ah pawh lo chak chho in Gaza hmuna sawrkarna chu an kutah a lo awm ta a, chuta ṭang chuan an chenpui Judate chungah an thin a ram em em a, thisen a luang fo a, tin Isrsel lam hawiin Rocket an kap reng bawk a, Ismaela thisen kai, Indona pianpui ve tho chuan indo hrat khawkheng Israel an bei leh ṭan ta a ni.
Heti a nih tak avang hian Israel chuan Gaza a an unaute thisen luang fo chu ngawihbo san harsa an ti tial tial a, an rocket kah an chhanlet dawn lahin an mite tam tak an kap thei bawk si a, hei vang tak hian kap let lova Hamas rocket lo dan dan tur duang chhuak in Iron Dome defend system changkang em em an lo neih phah a ni.
Mahse Israel hian indona a chak tur chuan lo inven aiin beih hmasak an thlang reng fo a, hei hi an chakna thuruk niin an hruaitute hian an hria a, duh tawka Hamas beih let an nih theih nan an beih turte bula awm an mite hi thiarchhuah an duh ta a ni.
He inthiarchhuahna hian thla khat dawn a awh a, Juda mi, Gaza a chengte chu tihluihna in, hmangaihna avang leh an ram him zel theihna tur a nih avangin mittui nen hna an thawk a, an thiarchhuahte an ṭap rawih rawih a, a thiarchhuahtute pawh an ṭap nasa hle. Unau, Juda ve ve, loh theih loh avanga an inhmachhawn lai hi Youtube a a video en loh chuan ziak maia fiah chi a ni lo e.
Tichuan, kum 2005 hnulam ah chuan Juda mi tumah Gaza Strip ah hian awm an remti ta lo a, Arab state hlang a ni ta a ni. Hamas lamin Israel lam hawia rocket an rawn kah apiangin Israel lam pawh chuan timna neih eih tawh lovin missile leh rocket hmangin an chhanglet ve thei ta a ni.
Hetih lai hian Gaza aṭanga Juda mi 8000 chuang an thiar chhuahte hi sawrkarin compensation tam tak pe mahse vawiin thleng a la lungawi chuanglo an la tam hle a, mahse hei hi Israel chuan a haider lui tlat a, an ram leh hnam himna tur a nih dawn phawt chuan engmah tih hreh an nei lova, an hnampuite ngei pawh an kap duh ang tih khawp hialin khawvelin a sawi mek a ni.
Hetih lai hian Jerusalem leh a chhehvelah erawh chuan Arab leh Juda mi nuai tel an la chengho a, hnam pahnih, inhaw em em, mahse chengho lo thei silo te inkara inhriatthiamlohna lo irhchhuak leh ṭhin hian reh tik ni a nei ngai dawnlo a ang khawp mai.
Chhiar peih kan awm phawt chuan Jerusalem bik leh West Bank lam chanchin kan la sawi leh dawn nia......