ISUA HI THILSIAM A NI EM?
-Tlana Chongthu
Colossians 1:15 Ani chu hmuh theih loh Pathian anpui, thil siam zawng zawnga piang hmasa ber chu a ni a.
A chhanna chu : 'Ni lo e' tih a ni phawt. Mahse engvangin nge kan Bible ah ber hian tirhkoh Paula hian 'piang hmasa ber' a tih kher?
Helai Bible chang hi khawvel pawhin a buaipui ve fo a, sawifiahna pawh tam tak a awm. Chung zingah chuan sawifiah dan fuhlo (misinterpretation) a awm avangin mi tam tak a tihel a, Pathian nihna ah rinhlelhna nasa tak a siam fo reng a ni.
Kan trainingna ah khan sawifiahtuten an sawifiah tho na a, ziaka han chhiar hian a lo chian lehzual duh ṭhin avangin heti hian i'n sawi zui ve leh hram teh ang :
1. Bible ṭawngkam hi a hunlai mila sawifiah a nih loh chuan hriatthiam har a awm fo a. Kolossa mite hnena Paula sawi hunlai (AD 60-62) a Palestina ram leh Judate thil thlirdan mila Kolossa hi ziah a nih thu hre chunga chhiar chuan thil tam tak hi a fel nghal duakin htiatthiamna thuk zawk a awm thei a ni.
Paula kha Rom hovin manin lunginah an khung a, Kolossa lehkhathawn a ziah lai pawh hi tanina a awm lai a ni.
Hetih lai hian Isua thihna kum tam a la liam lova, Kristian sakhuain Palestina leh Rom ram awp chhung a fan mek a nih kha.
Juda sakhua an fir em em reng a, mahse Rom rorelna hnuaia awm an nih avangin an duh angin an inlek thei tak tak chuang lo. Chuti chung chuan huvang an nei nasa a, Rom lakah pawh an hel fo a nih kha.
Isua pawh Juda tlangval a nih ve miau avangin a Pathianna thu ah pawh awih harsa khawpa sawifiah a ngai a, mahse a nihna hrechiang tawh vek vek chuan an thlah leh thei tawh lo. A hunlaia Palestina rama hnam lar ber Juda ho meuh pawhin an hai hial a nih kha!
Hetiang vel hi Kolossa lehkha thawn ziah lai boruak (context) chu a ni.
2. 'Piang hmasa ber' hi hriatthiam har kan tih lai kha a ni ta deuh a, heta Paula'n 'piang hmasa ber' a hman chhan chu : Juda hnam background aṭanga thil (Isua nihna chungnun zia) sawifiah a tum vang leh a lehkhathawn nate (Kolossa mite) kha Juda hnam an nih deuh vek vang a ni.
Juda danah chuan 'Fa tir' chanvo a sang hle a, rokhawm thu ah pawh a let hnih hial chang tur an ni. Genesis-ah Kaina leh Abela chanchin aṭangin Abela khan a ran piang hmasa (fa tir - first born) Pathian hnena a hlan avanga Pathian lawm zia kan hmu a, Pathian khan mihringte (Israel fate rim pawh kan la hriat hma daih) hnenah 'fa tir' chanvo a lo voh lawk zia a hriattir tawh.
Abrahama tute, Esaua leh Jakoba te chanchinah 'fa tir' nihna chanvo hlu tak hralh a nih thu kan hmu a, Jakoba fa tir Reubena pawh a pa khum a tihbawlhhlawh (a pa nupui a mutpui) avangin fatir nihna laksak (laksak tak tak theih a nilo a, an laksak zawk chu CHANVO zawk a ni) niin Josefa leh a fate hnenah pek an lo ni tawh bawk a, tin, Aigupta sala an tan laia Pharoa thinlung sak em em tinemtu pawh 'fa tir thihna' kha a ni.
Tichuan, Paula'n Isua nihna a sawina ah hian a sawilan tum ber chu Isua chungnun zia (supremacy) a ni a, Juda ten 'fatir nihna' an dah san zia hre rengin Isua chu 'piang hmasa ber-first born' tiin a sawi ta mai a ni.
Helaiah hian mi tam takin nu chhul aṭanga a hring a hrana a rawn pianna (Pathian anpui/hlimthla) emaw thilsiam (created being) a nihna emaw rawn chawi larin Isua chungnunna sawi nep nan an hmang fo a, hei hi a diklo a, helai changa 'piang hmasa ber' tih hi chanchinṭha ziaktu ten an hmang ve ngai lo a, an hman rim ber 'Pathian fapa' tih nen ANG KHAT a ngaih tur a ni.
'Piang hmasa ber' tih hian 'Pathian hnena chanvo lian ber' tih a tluk a, chu chu Amah vek (Trinity) a nih bawk avangin hriatthiam a awlsam nana Paula'n Juda te chanchin mila a sawi mai hi tunlai hunah chuan sawifiah a lo ngai ta reng a ni.
Kolossa bung 1:16 aṭang hi chuan Isua chungnunna leh Pathianna hi chu hnial rual lohin a chiang tawh a, henglai hi chu han sawifiah leh chuan pawh a ngai lem lo a ni.